Futbol 11’e 11 oynanır ama sahadaki her oyuncunun tamamen farklı bir görevi, sorumluluğu ve rolü var. İşte bu rolleri belirleyen şey futbol mevkileri. Bir kalecinin refleksleri, bir stoperin hava hakimiyeti, bir 10 numaranın yaratıcılığı ya da bir santraforun bitiricilik yeteneği; bunların hepsi farklı pozisyonların gerektirdiği farklı nitelikler.
Bu rehberde futboldaki tüm mevkileri, bu pozisyonların ne anlama geldiğini, Türkçe ve İngilizce kısaltmalarını, tarihsel gelişimlerini ve her pozisyonun hem dünya hem Türk futbol tarihindeki en önemli temsilcilerini detaylıca inceliyoruz. İster futbola yeni ilgi duyan bir taraftar ol, ister taktik analiz merakını derinleştirmek iste; bu rehber tam sana göre.
Futbolda Kaç Pozisyon (Mevki) Var?
Futbolda dört ana mevki grubu bulunuyor: kaleci, defans, orta saha ve forvet. Ama bu dört ana kategori, modern futbolun taktik gelişimiyle birlikte çok sayıda alt pozisyona ayrılıyor. Günümüzde bir futbol takımındaki pozisyonları kabaca şöyle sıralayabilirsin:
Kaleci (1 oyuncu), defans hattı (genellikle 3 veya 4 oyuncu: stoperler, sağ bek, sol bek), orta saha hattı (genellikle 3 veya 4 oyuncu: defansif orta saha, merkez orta saha, ofansif orta saha, kanat oyuncuları) ve forvet hattı (1 ila 3 oyuncu: santrafor, kanat forvet, ikinci forvet). Takımın tercih ettiği dizilişe (4-4-2, 4-3-3, 3-5-2 vb.) göre bu pozisyonların sayısı ve görev tanımları değişebiliyor.
Futbol Mevkileri Kısaltmaları Nelerdir? (Türkçe ve İngilizce Tam Tablo)
Özellikle EA FC, Football Manager gibi futbol oyunlarında, maç yayınlarında ve taktik analizlerde İngilizce kısaltmalara sürekli rastlarsın. Aşağıdaki tablo tüm futbol mevkilerini tek bakışta görmeni sağlıyor:
Kaleci
| Kısaltma | İngilizce | Türkçe | Forma No | Temel Görev |
|---|---|---|---|---|
| GK | Goalkeeper | Kaleci | 1 | Kaleyi korumak, şutları kurtarmak, oyun kuruluşunu başlatmak |
Defans
| Kısaltma | İngilizce | Türkçe | Forma No | Temel Görev |
|---|---|---|---|---|
| CB | Centre-Back | Stoper | 4, 5 | Rakip forveti durdurmak, hava toplarında hakimiyet kurmak |
| RB | Right-Back | Sağ Bek | 2 | Sağ kanattan gelen hücumları engellemek, hücuma destek vermek |
| LB | Left-Back | Sol Bek | 3 | Sol kanattan gelen hücumları engellemek, hücuma destek vermek |
| RWB | Right Wing-Back | Sağ Kanat Beki | – | Sağ kanatta savunmadan hücuma tüm koridoru kaplamak |
| LWB | Left Wing-Back | Sol Kanat Beki | – | Sol kanatta savunmadan hücuma tüm koridoru kaplamak |
| SW | Sweeper | Libero | 5 | Stoperlerin arkasında serbest oynayarak son savunma hattı olmak |
Orta Saha
| Kısaltma | İngilizce | Türkçe | Forma No | Temel Görev |
|---|---|---|---|---|
| CDM | Central Defensive Midfielder | Defansif Orta Saha (Ön Libero) | 6 | Savunma önünde kalkan olmak, top kapıp dağıtmak |
| CM | Central Midfielder | Merkez Orta Saha | 8 | Hem savunma hem hücuma katkı, pas trafiğini yönetmek |
| CAM | Central Attacking Midfielder | Ofansif Orta Saha (Oyun Kurucu) | 10 | Son pas vermek, gol pozisyonu yaratmak, hücumu yönetmek |
| RM | Right Midfielder | Sağ Orta Saha | 7 | Sağ kanattan hücuma destek, savunmaya yardım |
| LM | Left Midfielder | Sol Orta Saha | 11 | Sol kanattan hücuma destek, savunmaya yardım |
Forvet
| Kısaltma | İngilizce | Türkçe | Forma No | Temel Görev |
|---|---|---|---|---|
| ST | Striker | Santrafor | 9 | Gol atmak, ceza sahasında pozisyon almak |
| CF | Centre-Forward | Merkez Forvet | 9 | Topla sırtı dönük oynamak, hem gol atmak hem pas vermek |
| SS | Second Striker | İkinci Forvet (Gizli Forvet) | 10 | Santraforun arkasında oynayarak hem gol hem asist üretmek |
| RW | Right Winger | Sağ Kanat | 7 | Sağ kanattan dribblingler, ortalar ve gol üretmek |
| LW | Left Winger | Sol Kanat | 11 | Sol kanattan dribblingler, ortalar ve gol üretmek |
| F9 | False 9 | Sahte 9 | 9 | Santrafor gibi görünüp orta sahaya düşerek oyun kurmak |
Özel / Hibrit Roller (Modern Futbol)
| Terim | Açıklama | Örnek Oyuncu |
|---|---|---|
| Inverted Winger | Ters ayaklı kanat: sağ kanatta sol ayaklı (veya tersi), içeri keserek şut çeker | Arjen Robben, Mohamed Salah |
| Inverted Full-Back | İçe dönen bek: hücumda merkeze kayarak orta sahada sayısal üstünlük sağlar | João Cancelo |
| Ball-Playing Defender | Top oynayan stoper: paslaşarak oyun kuruluşuna katılan stoper | Virgil van Dijk, Gerard Piqué |
| Sweeper-Keeper | Oyun kuran kaleci: ceza sahası dışına çıkarak ayakla pas dağıtan kaleci | Manuel Neuer |
| Box-to-Box Midfielder | Ceza sahasından ceza sahasına koşan orta saha | Steven Gerrard, Frank Lampard |
| Regista | Derin playmaker: sahanın gerisinden tüm oyunu yöneten 6 numara | Andrea Pirlo |
| Trequartista | Yaratıcı 10 numara: son üçte birlik dilimde serbest hareket eden oyun kurucu | Zinedine Zidane |
| Mezzala | Yarı kanat orta saha: merkez orta sahadan kanata doğru kayan 8 numara | Kevin De Bruyne |
Kaleci (GK) Nedir ve Ne İş Yapar?
Kaleci, futbol sahasındaki en özel ve en farklı pozisyon. Takımın son savunma hattı olan kaleci, sahada topa elleriyle dokunabilen tek oyuncu; ama bu hakkını yalnızca kendi ceza sahası içinde kullanabiliyor.
Kalecinin temel görevleri arasında rakip şutları kurtarmak, hava toplarında müdahale etmek, ceza sahası içinde hakimiyet kurmak ve savunmayı organize etmek yer alıyor. Ama modern futbolda kalecilerden beklenen sadece gol yememek değil; ayakla pas yaparak oyun kuruluşuna katkıda bulunmaları da isteniyor. Bu yaklaşıma “oyun kuran kaleci” (sweeper-keeper) deniyor ve günümüz futbolunun en belirgin taktik gelişmelerinden biri.
Kaleciler geleneksel olarak 1 numaralı formayı giyer. Sahada diğer oyunculardan farklı renkte bir forma, uzun şort ve özel kaleci eldivenleri kullanırlar.
Dünya futbol tarihinin efsane kalecileri: Lev Yashin (SSCB), Gordon Banks (İngiltere), Gianluigi Buffon (İtalya), Manuel Neuer (Almanya), Iker Casillas (İspanya), Oliver Kahn (Almanya), Peter Schmeichel (Danimarka), Dino Zoff (İtalya). Manuel Neuer, sweeper-keeper kavramını zirveye taşıyarak modern kalecilik anlayışını kökten değiştiren isim oldu.
Türk futbol tarihinin unutulmaz kalecileri: Turgay Şeren, Galatasaray’ın efsanevi “Kara Örümcek”i. Rüştü Reçber, 2002 Dünya Kupası’nda Türkiye’nin yarı final yolculuğunun kilit ismi. Fernando Muslera, Galatasaray’da yaklaşık 15 yıl kale koruyarak kulüp tarihinin en başarılı yabancı kalecisi unvanını kazandı. Volkan Demirel ise Fenerbahçe’nin uzun yıllar vazgeçilmez file bekçisiydi.
Süper Lig’den güncel örnekler: Galatasaray, Muslera’nın ayrılığının ardından Trabzonspor’dan Uğurcan Çakır’ı kadrosuna katarak kalesini güçlendirdi. Fenerbahçe’de Hırvat kaleci Dominik Livaković istikrarlı performansıyla dikkat çekerken, Beşiktaş’ta deneyimli Mert Günok takımına güven veriyor.
Stoper (CB) Nedir? Futbolda Stoperin Görevi Nedir?
Stoper (Centre-Back), savunma hattının tam ortasında konuşlanan ve takımın defansif yapısının temel taşı olan oyuncu. İngilizce kısaltması CB ve geleneksel forma numaraları 4 ile 5. Çoğu dizilişte iki stoper yan yana oynar ve aralarında mükemmel bir uyum beklenir.
Peki bir stoper sahada ne yapıyor? Rakip forvetleri markaja alıp gol pozisyonu vermemek, hava toplarında (özellikle korner ve serbest vuruşlarda) hakimiyet kurmak, birebir mücadelelerde fiziksel üstünlük sağlamak, savunma hattını organize etmek ve offsayt tuzağı kurmak, gerektiğinde topu savunmadan çıkararak oyun kuruluşuna katkıda bulunmak.
Modern futbolda stoperlerin rolü önemli ölçüde genişledi. Artık sadece topu uzaklaştıran, sert müdahaleler yapan oyuncular yeterli değil; aynı zamanda “top oynayan stoper” (ball-playing defender) kavramıyla paslaşarak oyun kurabilen futbolcular aranıyor. Bu dönüşümün öncülerinden biri Barcelona’nın efsanevi stoperi Gerard Pique.
Dünya futbol tarihinin en büyük stoperleri: Paolo Maldini (İtalya/Milan), Franco Baresi (İtalya/Milan), Fabio Cannavaro (İtalya/Real Madrid), Sergio Ramos (İspanya/Real Madrid), Virgil van Dijk (Hollanda/Liverpool), Alessandro Nesta (İtalya/Milan), John Terry (İngiltere/Chelsea), Bobby Moore (İngiltere/West Ham). Cannavaro’yu özellikle hatırla: 176 cm boyuyla “boy dezavantajını” üstün pozisyon alma becerisiyle ortadan kaldırdı ve 2006’da Ballon d’Or kazanan nadir defans oyuncularından biri oldu.
Türk futbol tarihinin önemli stoperleri: Fatih Terim oyunculuk yıllarında Galatasaray’ın savunma lideriydi. Bülent Korkmaz, 90’ların Galatasaray’ında UEFA Kupası zaferinin savunma direği olarak tarihe geçti. Alpay Özalan, Aston Villa’da da forma giyerek Türk stoperlerinin Avrupa arenasındaki başarısını temsil etti. Daha yakın dönemde Çağlar Söyüncü, Leicester City ile Premier Lig’de şampiyonluk yaşadı. Merih Demiral ise Juventus ve Atalanta gibi kulüplerde gösterdiği performansla dikkat çekti.
Süper Lig’den güncel örnekler: Galatasaray’da Kolombiyalı stoper Davinson Sanchez (eski Tottenham), Abdülkerim Bardakcı ve deneyimli Kaan Ayhan savunma hattının temelini oluşturuyor.
Sağ Bek ve Sol Bek (RB/LB) Ne Yapar?
Bek oyuncuları, savunma hattının kanatlarında görev yapan futbolcular. Sağ bek (Right-Back, RB) ve sol bek (Left-Back, LB) olarak ikiye ayrılıyorlar. Futbol mevkilerinde geleneksel forma numaraları sağ bek için 2, sol bek için 3.
Beklerin temel görevi rakip kanat oyuncularını durdurmak ve sahanın kenarlarından gelen hücumları engellemek. Ama modern futbolda bek pozisyonu radikal bir dönüşüm geçirdi. Günümüzün bekleri sadece savunma yapmıyor; hücuma sürekli destek veriyor, kanattan orta yapıyor, hatta bazen orta saha hattına kayarak oyun kuruculuğa soyunuyor.
Bu dönüşümün en önemli kavramlarından biri “wing-back” (kanat beki) pozisyonu. Özellikle 3’lü savunma sistemlerinde (3-5-2 veya 3-4-3) bekler daha ileri bir konumda oynuyor ve neredeyse kanat oyuncusu gibi görev yapıyor. Wing-back’ler hem savunma hem hücum sorumluluğu taşıdığından futbol mevkileri arasından maç boyunca en fazla mesafe kat eden oyuncuların başında geliyor.
Futbol mevkilerinde bir diğer modern kavram ise “inverted full-back” yani ters ayaklı bek. Bu rolde sağ bek sol ayaklı, sol bek ise sağ ayaklı oluyor ve hücumda kanattan merkeze doğru kayarak orta saha bölgesinde sayısal üstünlük sağlıyor. Pep Guardiola’nın Manchester City’deki taktiklerinde bu rolü sıklıkla görebilirsin.
Dünya futbol tarihinin efsane bekleri: Cafu (Brezilya/Milan, sağ bek), Roberto Carlos (Brezilya/Real Madrid, sol bek), Dani Alves (Brezilya/Barcelona, sağ bek), Philipp Lahm (Almanya/Bayern, hem sağ hem sol bek), Marcelo (Brezilya/Real Madrid, sol bek), Ashley Cole (İngiltere/Arsenal-Chelsea, sol bek). Roberto Carlos’un roketi andıran serbest vuruş golleri ve inanılmaz koşu gücü, sol bek pozisyonunun sınırlarını yeniden çizdi.
Türk futbolundan bek örnekleri: Hakan Balta ve Emre Aşık uzun yıllar Galatasaray savunmasının kanatlarında görev yaptı. Caner Erkin, hem Fenerbahçe hem Beşiktaş’ta sol bek pozisyonunun hücumcu yüzünü temsil etti. Daha güncel olarak Ferdi Kadıoğlu, Fenerbahçe’den Brighton’a transferiyle Türk beklerinin Premier Lig’deki başarı hikayesini yazdı.
Süper Lig’den güncel örnekler: Galatasaray’da Senegalli sol bek İsmail Jakobs ve kiralık olarak Bayern Münih’ten gelen Sacha Boey kanat savunmasında dikkat çekiyor. Wilfried Singo ise sağ bek pozisyonundaki atletik yapısıyla öne çıkıyor.
Libero Nedir? Stoper ile Libero Arasındaki Fark Nedir?
Libero, İtalyanca’da “serbest” anlamına geliyor ve futbol tarihinin en romantik pozisyonlarından biri. Libero, savunma hattının arkasında serbest bir şekilde hareket eden, kimseyi özel olarak markaja almayan, hem son savunma hattı hem de oyun kurucu rolünü üstlenen oyuncu.
Futbol mevkilerinde stoper ile libero arasındaki temel farkı şöyle düşünebilirsin: stoper, doğrudan rakip forvetle birebir mücadele ederken, libero stoperlerinin arkasında “süpürücü” (sweeper) olarak konumlanıyor ve stoperler geçildiğinde devreye giriyor. Ayrıca libero, topla savunma bölgesinden çıkarak oyun kuruluşunu başlatıyor, gerektiğinde orta sahaya hatta hücuma kadar çıkabiliyor.
Klasik libero pozisyonu 1960’lardan 1990’lara kadar özellikle İtalyan futbolunda (catenaccio sistemi) çok popülerdi. Ancak modern futbolda 4’lü savunma sistemlerinin yaygınlaşması ve offside kuralındaki değişikliklerle birlikte futbol mevkilerinde klasik libero neredeyse tamamen ortadan kalktı. Bugün bu rolün izlerini “top oynayan stoper” veya “sweeper-keeper” kaleci kavramlarında görebilirsin.
Futbol tarihinin efsane liberoları: Franz Beckenbauer (Almanya/Bayern Münih, libero pozisyonunun mucidi sayılır, “Kaiser” lakabıyla anılır), Franco Baresi (İtalya/Milan), Gaetano Scirea (İtalya/Juventus), Matthias Sammer (Almanya/Dortmund, 1996 Ballon d’Or sahibi).
Türk futbolundan örnekler: Gökhan Keskin ve Alpay Özalan, Türk futbolunda libero-stoper arasında geçiş yapan oyunculardandı.
Ön Libero / Defansif Orta Saha (CDM / 6 Numara) Nedir?
Futbol mevkilerinde defansif orta saha (Central Defensive Midfielder, CDM), Türk futbolunda yaygın olarak “ön libero” veya “6 numara” olarak biliniyor. Bu pozisyon, defans ile orta saha arasında köprü görevi gören kritik bir rol.
6 numaranın temel görevleri şunlar: rakip hücumları savunma hattına ulaşmadan kesmek, topu savunmadan alıp orta sahaya ve hücuma doğru dağıtmak, stoperlerinin önünde kalkan görevi görerek savunmayı korumak, basit ve etkili paslarla oyunun temposunu belirlemek, rakip 10 numaraya karşı markaj yapmak.
Futbol tarihinde 6 numara pozisyonu farklı biçimlerde yorumlanmış. Bazı takımlar burada tamamen savunmacı bir profil tercih ederken (destroyer tipi), bazıları bu pozisyona oyun kurucu nitelikte bir oyuncu yerleştirmiş (regista tipi). İtalyan futbolunda “regista” olarak adlandırılan bu rol, derin bir playmaker gibi çalışıyor ve sahanın gerisinden tüm oyunu yönetiyor.
Dünya futbol tarihinin efsane 6 numaraları: Claude Makélélé (Fransa/Real Madrid-Chelsea; “Makélélé rolü” onun adıyla anılıyor), Andrea Pirlo (İtalya/Milan-Juventus, regista rolünün en iyi örneği), Sergio Busquets (İspanya/Barcelona), N’Golo Kanté (Fransa/Leicester-Chelsea), Xabi Alonso (İspanya/Real Madrid-Bayern), Patrick Vieira (Fransa/Arsenal), Casemiro (Brezilya/Real Madrid). Makélélé’yi özellikle hatırla: Real Madrid’den ayrıldıktan sonra takımın yaşadığı düşüş, bu pozisyonun ne kadar kritik olduğunu kanıtladı ve adı bir role dönüştü.
Türk futbolunun önemli 6 numaraları: Tuğay Kerimoglu, Blackburn Rovers’ta da büyük saygı gören bir ön libero/derin playmaker’dı. Emre Belözoğlu, kariyerinin farklı dönemlerinde bu rolde de başarıyla görev yaptı. Fenerbahçe’nin efsanevi ismi Oğuz Çetin de Türk futbolunun en nitelikli defansif orta sahalarından biriydi.
Süper Lig’den güncel örnekler: Galatasaray’da Lucas Torreira (eski Arsenal) ve Mario Lemina bu pozisyonda takımın dengesini sağlıyor.
Merkez Orta Saha (CM / 8 Numara) Ne İş Yapar?
Merkez orta saha (Central Midfielder, CM), futbol sahasının tam kalbinde görev yapan ve oyunun her iki yönünde de aktif rol alan pozisyon. “8 numara” olarak da bilinen bu oyuncular, takımın motoru denilebilir.
Futbol mevkilerinde 8 numaranın sorumlulukları son derece geniş: hem savunmaya katkıda bulunmak hem hücuma destek vermek, pas trafiğini yönetmek, topa sahip olmak, sahada geniş alan kaplamak ve ihtiyaç halinde gol pozisyonlarına koşmak. Bir maç boyunca en fazla mesafe kat eden oyuncuların genellikle merkez orta sahalar olması tesadüf değil.
Bu pozisyonda başarılı olmak için kondisyon, pas yeteneği, oyun zekası, topa hakimiyet ve çok yönlülük gerekiyor. 8 numara; savunmada durumsal olarak stoper gibi, hücumda ise ikinci forvet gibi davranabilmeli.
Futbol tarihinde “box-to-box midfielder” (ceza sahasından ceza sahasına koşan orta saha) terimi tam da bu pozisyonu tanımlıyor. Bu tür oyuncular, 90 dakika boyunca hem kendi ceza sahasında hem rakip ceza sahasında etkili olabiliyor.
Dünya futbol tarihinin en büyük 8 numaraları: Steven Gerrard (İngiltere/Liverpool, box-to-box oyuncunun en iyi örneği), Frank Lampard (İngiltere/Chelsea, gol atan orta sahanın simgesi), Andres Iniesta (İspanya/Barcelona), Lothar Matthäus (Almanya/Bayern-Inter), Bryan Robson (İngiltere/Man United), Luka Modrić (Hırvatistan/Real Madrid), Kevin De Bruyne (Belçika/Man City).
Türk futbolunun önemli merkez orta sahaları: Rıza Çalımbay, Süper Lig tarihinin en yetenekli orta sahalarından biri olarak kabul edilir. Selçuk İnan, Galatasaray’da uzun yıllar orta sahanın vazgeçilmeziydi. Arda Turan, Atlético Madrid ve Barcelona’da da forma giyerek Türk orta sahalarının Avrupa’daki en ses getiren transferlerinden birini gerçekleştirdi.
Süper Lig’den güncel örnekler: Galatasaray’da İlkay Gündoğan (eski Manchester City ve Barcelona) dünya çapında bir yıldız olarak bu pozisyonda takımın oyun kalitesini yükseltiyor. Gabriel Sara da Brezilyalı tekniğini Süper Lig sahasına taşıyan isimlerden biri.
Ofansif Orta Saha (CAM / 10 Numara) Nedir?
10 numara, futbolun belki de en büyüleyici pozisyonu. Ofansif orta saha (Central Attacking Midfielder, CAM) olarak bilinen bu rol, takımın yaratıcı beyni, oyun kurucusu ve sanatçısı. “Trequartista” (İtalyanca), “enganche” (İspanyolca) veya “playmaker” gibi farklı isimlerle de anılan bu pozisyon, teknik olarak en yetenekli oyuncuların üstlendiği rol.
Futbol mevkilerinde 10 numaranın görevleri şunlar: son pası (gol pasını) vermek, hücum organizasyonlarını yönetmek, dar alanlarda top kontrolü sağlamak, rakip savunma hatları arasında boşluk bulmak, şut çekerek doğrudan gol üretmek ve dribbling ile rakip defansı dağıtmak.
Ama modern futbolda 10 numara rolü önemli bir tartışma konusu haline geldi. Pep Guardiola’nın tiki-taka sistemiyle başlayan süreçte, yüksek pres taktiklerinin yaygınlaşmasıyla birlikte klasik 10 numaranın sahadaki alanı daraldı. Bazı analistler “10 numara öldü” derken, bazıları ise rolün evrildiğini savunuyor. Bugün birçok takım, klasik 10 numara yerine “sahte 9” veya “8.5 numara” gibi hibrit roller kullanıyor.
Buna rağmen 10 numara, futbol kültüründe hâlâ en prestijli pozisyon olarak görülüyor. Bir takımın yıldızı, kaptan bandının doğal sahibi ve taraftarın gönlünde ayrı bir yere sahip olan oyuncu genellikle 10 numaralı formayı giyen isim oluyor.
Dünya futbol tarihinin en büyük 10 numaraları: Diego Maradona (Arjantin), Pelé (Brezilya), Zinedine Zidane (Fransa), Lionel Messi (Arjantin), Ronaldinho (Brezilya), Johan Cruyff (Hollanda), Michel Platini (Fransa), Rui Costa (Portekiz). Maradona’nın 1986 Dünya Kupası’nda İngiltere’ye karşı attığı “Yüzyılın Golü”, 10 numaranın ne anlama geldiğini tek bir anda özetliyor.
Türk futbol tarihinin efsane 10 numaraları: Metin Oktay, Galatasaray’ın “Taçsız Kral”ı ve Süper Lig tarihinin en çok gol krallığı kazanan (6 kez) oyuncusu. Hakan Şükür, kariyerinin farklı dönemlerinde 10 numara özelliklerini de taşıyan gol makinesi. Alex de Souza, Fenerbahçe’de efsaneleşen ve Türk futbol tarihinin en sevilen yabancı 10 numarası. Hagi, “Karpatların Maradona’sı” lakabıyla Galatasaray’da UEFA Kupası ve Süper Kupa zaferlerinin mimarı olan Rumen dahi. Rıdvan Dilmen ise Fenerbahçe taraftarının “Maestro” diye andığı, teknik kalitesiyle iz bırakan 10 numara.
Süper Lig’den güncel örnekler: Galatasaray’da Leroy Sané (eski Bayern Münih) ve Yusuf Demir yaratıcı roller üstlenirken, Fenerbahçe’de Marco Asensio (eski Real Madrid) bu sezonda 9 golle hem 10 numara hem de gol üreticisi olarak parlıyor.
Kanat Oyuncusu (Winger) Nedir?
Kanat oyuncuları (Winger), sahanın sağ veya sol kenarlarında görev yapan, hız ve teknik yetenekleriyle rakip savunmayı genişleten ve derinleştiren oyuncular. Geleneksel olarak sağ kanat 7 numarayı, sol kanat 11 numarayı giyer.
Futbol mevkilerinden kanat oyuncusunun temel görevleri arasında hızlı koşularla rakip bekleri geçmek, ceza sahasına orta yapmak (çapraz pas/cross), top sürme (dribbling) ile birebir mücadeleleri kazanmak, gol pozisyonu yaratmak ve direkt gol üretmek yer alıyor.
Modern futbolda kanat oyuncuları iki farklı biçimde kullanılıyor:
Birincisi “klasik kanat”: doğal ayağı kanatla aynı tarafta olan (örneğin sağ ayaklı sağ kanat) oyuncular. Bu oyuncular kanattan aşağı inerek ceza sahasına orta yapıyor. İkincisi ise “inverted winger” (ters kanat): doğal ayağı kanattan farklı olan (örneğin sol ayaklı sağ kanat) oyuncular. Bu oyuncular kanattan içeriye doğru kesmeler yaparak şut çekiyor veya pas atıyor. Arjen Robben’in Bayern Münih’te sağ kanattan içeri keserek sol ayakla attığı goller bu rolün en klasik örneği.
Dünya futbol tarihinin efsane kanat oyuncuları: Cristiano Ronaldo (Portekiz; kariyerine sol kanatta başlayıp santrafor pozisyonuna evrilen efsane, 7 numarayı bir markaya dönüştürdü), George Best (Kuzey İrlanda/Man United), Garrincha (Brezilya), Ryan Giggs (Galler/Man United), Arjen Robben (Hollanda/Bayern), Kylian Mbappé (Fransa/PSG-Real Madrid), Mohamed Salah (Mısır/Liverpool).
Türk futbolundan kanat oyuncuları: Metin Tekin, Galatasaray’ın hızlı kanatlarının sembol ismi. Hasan Şaş, 2002 Dünya Kupası’nda Türkiye’nin sol kanat rüzgarıydı. Cengiz Ünder ise Roma’da sergilediği performansla Türk kanat oyuncuları için yeni bir referans noktası oldu.
Süper Lig’den güncel örnekler: Galatasaray’da Barış Alper Yılmaz sağ kanatta hız ve gol üretimiyle dikkat çekerken, Yunus Akgün sol kanattan etkili performanslar sergiliyor. Roland Sallai de kanat hücumuna alternatif sunuyor.
Santrafor (ST / 9 Numara) Nedir?
Santrafor (Striker, ST), futbolun en temel amacı olan “gol atmak” görevinin birincil sorumlusu. 9 numaralı formayı giyen bu oyuncular takımın en ön hattında konuşlanıyor ve tüm hücum organizasyonlarının nihai hedefi olan gol anını yaratmak ve bitirmekle yükümlü.
Futbol mevkilerinden santraforun temel görevleri: şut pozisyonlarını değerlendirerek gol atmak, hava toplarında ceza sahasında etkili olmak, topla sırtı dönük oynayarak takım arkadaşlarına alan açmak, rakip stoperlere pres yaparak hata yaratmak ve ofsayt çizgisinin sınırında pozisyon almak.
Futbol tarihinde farklı santrafor tipleri öne çıkmış. İşte en bilinenleri:
“Poacher” (kaçak golcü/fırsat golcüsü), ceza sahası içinde küçük alanlarda pozisyon bularak gol atan, maç boyunca az topa dokunan ama dokunduğunda ağları bulan golcü tipi. Gerd Müller ve Filippo Inzaghi bu tipin en iyi örnekleri.
“Target man” (hedef adam), fiziksel olarak güçlü, uzun boylu, hava toplarında baskın, sırtı dönük oynayarak topu tutup takım arkadaşlarına dağıtan santrafor tipi.
“Complete forward” (komple forvet), hem gol atıp hem pas verebilen, hem güçlü hem hızlı, her türlü hücum görevini yerine getirebilen santrafor tipi. Ronaldo Nazário (Brezilyalı Ronaldo) bu tipin en mükemmel örneği.
Dünya futbol tarihinin en büyük santraforları: Ronaldo Nazário (Brezilya/Barcelona-Inter-Real Madrid), Gerd Müller (Almanya/Bayern), Robert Lewandowski (Polonya/Bayern-Barcelona), Thierry Henry (Fransa/Arsenal; kanattan santrafor pozisyonuna geçişin en başarılı örneği), Marco van Basten (Hollanda/Milan), Romario (Brezilya), Gabriel Batistuta (Arjantin/Fiorentina-Roma), Erling Haaland (Norveç/Man City).
Türk futbolunun efsane santraforları: Tanju Çolak, 1987-88 sezonunda 39 golle Avrupa Altın Ayakkabı’yı kazanarak Türk futbol tarihinin gol rekorunu kırdı. Hakan Şükür, 2002 Dünya Kupası’nda tarihin en hızlı golünü (11. saniye) atan ve Türk futbolunun en golcü isimlerinden biri. Aykut Kocaman ise Fenerbahçe’nin efsanevi golcüsü olarak Süper Lig tarihine adını yazdırdı.
Süper Lig’den güncel örnekler: Galatasaray’da Mauro Icardi 10 golle 2025-26 sezonunun gol krallığı yarışını yürütürken, Victor Osimhen (geçen sezon 26 golle gol kralı olan Nijeryalı yıldız) 8 golle onu takip ediyor. Fenerbahçe’de Youssef En-Nesyri ve Trabzonspor’da Felipe Augusto (9 gol) ile Umut Nayir (8 gol) dikkat çeken golcüler arasında yer alıyor.
Sahte 9 (False 9) Nedir? Modern Futbolda Nasıl Kullanılır?
Sahte 9 (False 9), modern futbolun en ilginç taktik yeniliklerinden biri. Adından da anlaşılacağı gibi, bu pozisyondaki oyuncu kağıt üzerinde santrafor (9 numara) gibi görünüyor ama gerçekte çok farklı bir görev üstleniyor.
Klasik santrafor ceza sahasında beklerken, sahte 9 orta sahaya doğru düşüyor, topu alarak oyun kuruyor ve böylece rakip stoperlerini pozisyonlarından çekiyor. Stoperler sahte 9’u takip ederse savunma hattında boşluklar oluşuyor ve kanat oyuncuları bu boşluklara koşuyor. Stoperler takip etmezse sahte 9 rahatça dönerek hücum organize ediyor. Bu ikilem, savunmalar için çözülmesi güç bir problem yaratıyor.
Sahte 9 rolü, Pep Guardiola’nın 2009’da Barcelona’da Lionel Messi’yi bu pozisyonda kullanmasıyla dünya çapında popülerleşti. Messi, geleneksel bir santrafor gibi ceza sahasında beklemek yerine orta sahaya inerek topla buluşuyor, böylece hem gol atıyor hem de takım arkadaşlarına inanılmaz paslar veriyordu.
Roberto Firmino’nun Liverpool’daki rolü de sahte 9’un mükemmel örneklerinden biri. Firmino, Salah ve Mané için alan açarak Liverpool’un 2019 Şampiyonlar Ligi zaferine büyük katkı sağladı.
Wing-Back Nedir? Bek ile Wing-Back Arasındaki Fark Nedir?
Wing-back (kanat beki), geleneksel bek pozisyonunun genişletilmiş bir versiyonu ve özellikle 3’lü savunma sistemlerinde (3-5-2 veya 3-4-3) kullanılıyor. Klasik bir bekle wing-back arasındaki temel fark, kapsanan saha alanı ve hücumdaki sorumluluk düzeyi.
Futbol mevkilerinde bir sağ bek (RB), 4’lü savunmada kanattaki savunma görevini öncelikli olarak üstleniyor ve hücuma sınırlı ölçüde katılıyor. Oysa bir sağ wing-back (RWB), sahanın tamamını kapsayarak savunma hattından hücum hattına kadar mekik dokuyor. Wing-back adeta hem bek hem kanat oyuncusu gibi çalışıyor.
Bu futbol mevkileri olağanüstü bir kondisyon, hız, orta yapma yeteneği ve taktik zeka gerektiriyor. Antonio Conte’nin Chelsea’de uyguladığı 3-4-3 dizilişinde Victor Moses ve Marcos Alonso’nun wing-back performansları bu rolün modern futboldaki önemini gözler önüne serdi.
Dünya futbol tarihinin unutulmaz wing-back’leri: Cafú (Brezilya), Javier Zanetti (Arjantin/Inter), Maicon (Brezilya/Inter), João Cancelo (Portekiz/Man City), Achraf Hakimi (Fas/PSG).
Futbolda Forma Numaraları Hangi Mevkilere Karşılık Gelir?
Futbolda forma numaraları başlangıçta doğrudan oyuncunun sahadaki pozisyonunu belirtiyordu. Geleneksel 1-11 sisteminde her numaranın belirli bir mevkisi vardı:
1 numaralı forma kaleciye ait. 2 numarayı sağ bek, 3 numarayı sol bek giyer. 4 ve 5 numaralar stoperlerinin. 6 numara defansif orta sahanın (ön liberonun) simgesi. 7 numara sağ kanat veya dribbling’ci kanat oyuncusunun numarası; Cristiano Ronaldo’nun CR7 markası bu geleneğin en güçlü yansıması. 8 numara merkez orta sahayı temsil ediyor. 9 numara santraforun simgesi. 10 numara oyun kurucunun, yaratıcı orta sahanın sembolü; Messi, Maradona, Pelé hep bu numarayı taşıdı. 11 numara ise sol kanat oyuncusuna ait.
Ancak günümüz futbolunda bu kurallar büyük ölçüde esnedi. Oyuncular kişisel tercihlerine, şanslı numaralarına veya marka değerlerine göre numara seçebiliyor. Örneğin Maldini bir sol bek/stoper olmasına rağmen 3 numaralı formayla efsaneleşti, Sergio Ramos ise stoper pozisyonunda 4 numarayı giymesine rağmen tam bir gol makinesi gibi oynadı.
Türk futbolunda da bu geleneklerin dışına sıklıkla çıkılıyor. Ekşi Sözlük’te bile konu olan “stoperim ama 10 numara bende” tabirinde olduğu gibi, bazı oyuncular pozisyonlarıyla uyuşmayan numaraları tercih ediyor.
Futbolda Mevkiler Neye Göre Belirlenir?
Bir futbolcunun hangi mevkide oynayacağı birçok faktöre bağlı ve bu karar genellikle oyuncunun çocukluk ya da gençlik döneminde şekillenmeye başlıyor.
- Fiziksel özellikler ilk belirleyici: uzun boylu ve güçlü oyuncular genellikle stoper veya santrafor pozisyonuna yönlendiriliyor, hızlı ve çevik olanlar kanatlara veya bek pozisyonlarına, dayanıklılığı yüksek olanlar ise orta sahaya yerleştiriliyor.
- Teknik beceriler bir diğer önemli faktör. Top kontrolü, pas kalitesi ve yaratıcılığı yüksek oyuncular orta saha veya 10 numara pozisyonuna, bitiricilik yeteneği güçlü olanlar santraforluğa, refleksleri hızlı olanlar ise kaleciliğe yöneliyor.
- Oyun zekası ve karar verme hızı da mevki belirlemede kritik. Sahayı geniş görebilen, taktik okuması yüksek oyuncular genellikle defansif orta saha, stoper veya 10 numara gibi “düşünen” pozisyonlarda daha başarılı oluyor.
- Son olarak teknik direktörün taktik anlayışı, mevki belirlemede en üst düzey faktör. Aynı oyuncu, farklı teknik direktörlerin elinde farklı pozisyonlarda görev yapabiliyor. Philipp Lahm, Guardiola’nın yönetiminde sağ bekten merkez orta sahaya taşınarak bunun en çarpıcı örneklerinden birini sundu.
Futbol Mevkileri Tarih Boyunca Nasıl Değişti?
Futbolun ilk yıllarında dizilişler son derece hücum ağırlıklıydı. 1800’lerin sonunda takımlar 2-3-5 gibi formasyonlarla oynuyor, savunmaya sadece 2 oyuncu ayırıyordu. Dönemin anlayışına göre gol atmak, gol yememekten çok daha önemliydi.
1920-30’larda Herbert Chapman’ın Arsenal’inde WM formasyonu (3-2-2-3) ortaya çıktı ve merkez yarımı (stoper) kavramı doğdu. Bu, savunma düşüncesinin futbola girişinin önemli bir adımıydı.
1950-60’larda Brezilya’nın 4-2-4 ve daha sonra 4-3-3 sistemleri futbolu dönüştürdü. 1958 ve 1970 Dünya Kupaları’nda Brezilya’nın zaferlerinin arkasında bu taktik yenilikler vardı.
1960-70’lerde Hollanda’nın “Total Football” (Toplam Futbol) felsefesi, pozisyonların sınırlarını bulanıklaştırdı. Johan Cruyff liderliğindeki Ajax ve Hollanda Milli Takımı’nda her oyuncu her pozisyonda oynayabiliyordu. Bu felsefe, modern futbolun çok yönlü oyuncu anlayışının temelini attı.
1980-90’larda İtalya’nın catenaccio (sürgü) sistemi, libero pozisyonunu ve savunma sanatını zirveye taşıdı. Aynı dönemde 4-4-2 İngiltere’de standart diziliş haline geldi.
2000’lerden itibaren Guardiola’nın tiki-taka felsefesi, sahte 9, inverted wing-back gibi kavramlarla pozisyonları yeniden tanımladı. Jürgen Klopp’un gegenpressing (karşı pres) anlayışı da her oyuncudan savunma sorumluluğu beklenmesini yaygınlaştırdı. Bugün futbolda net pozisyon sınırları giderek belirsizleşiyor ve “çok yönlülük” en değerli özellik haline geliyor.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Futbolda en zor pozisyon hangisi? Bu subjektif bir soru olmakla birlikte, kaleci pozisyonu genellikle en zor mevki olarak kabul ediliyor. Tek bir hata doğrudan gole dönüşebiliyor, psikolojik baskı çok yüksek ve maç boyunca tam konsantrasyon gerektiriyor.
Futbolda kaç farklı pozisyon var? Dört ana pozisyon grubu (kaleci, defans, orta saha, forvet) altında toplamda 15-20 farklı alt pozisyon sayılabilir. Ama modern futbolda hibrit roller (sahte 9, inverted wing-back, half-space runner vb.) bu sayıyı sürekli artırıyor.
Bir oyuncu birden fazla pozisyonda oynayabilir mi? Kesinlikle evet. Çok yönlü (versatile/polyvalent) oyuncular modern futbolda son derece değerli. Joshua Kimmich (sağ bek ve defansif orta saha), Philipp Lahm (sağ bek ve merkez orta saha), Javier Zanetti (sağ bek, sol bek ve orta saha) bu çok yönlülüğün en iyi örnekleri.
CM, CDM, CAM ne demek? CM (Central Midfielder) merkez orta saha, CDM (Central Defensive Midfielder) defansif orta saha, CAM (Central Attacking Midfielder) ofansif orta saha demek. Bu kısaltmalar özellikle EA FC (eski FIFA) oyun serisi ve taktik analizlerde yaygın olarak kullanılıyor.
Futbolda 10 numara pozisyonu ölüyor mu? Klasik 10 numara rolü dönüşüm geçiriyor. Yüksek pres sistemlerinde, sadece hücuma katkı sağlayan bir 10 numara savunmada dezavantaj yaratabilir. Ancak Kevin De Bruyne, Martin Ødegaard gibi isimler, 10 numara rolünü savunma katkısıyla harmanlayarak bu pozisyonu yaşatmaya devam ediyor.
Bu rehber, futbol mevkilerini en kapsamlı şekilde ele alan bir referans kaynağı olarak hazırlandı. Futbol sürekli evrilen bir oyun; yeni taktik trendler yeni pozisyonlar ve roller doğurabiliyor. Rehberimiz düzenli olarak güncellenmektedir.